Custom GPTها بازنشسته می‌شوند؛ تاریخ حذف و مسیر مهاجرت به Plugin

GPTها را OpenAI پاییز ۲۰۲۳ معرفی کرد و چند ماه بعد، ژانویهٔ ۲۰۲۴، GPT Store راه افتاد. از آن موقع خیلی‌ها دست‌کم یکی ساخته‌اند: یکی برای نوشتن کپشن، یکی برای جواب‌دادن به سؤال‌های تکراری مشتری، یکی هم فقط برای اینکه هر بار آن پرامپت طولانی را از اول ننویسند. برای همین شنیدن خبر حذفشان کمی عجیب است.

ولی OpenAI ایدهٔ «دستیار سفارشی» را کنار نگذاشته، فقط ظرفش را عوض کرده. دستورها، فایل‌ها و ابزارهایی که قبلاً داخل یک GPT جمع می‌کردید، حالا باید داخل یک Plugin بنشینند. تا اینجا شبیه عوض‌شدن اسم است؛ مشکل از جایی شروع می‌شود که بعضی از این قطعه‌ها با مهاجرت جابه‌جا نمی‌شوند.

چه اتفاقی افتاده و تاریخ‌ها چیست؟

اعلام رسمی در یادداشت‌های انتشار ChatGPT با عنوان «Planned custom GPT retirement and migration to plugins» آمده است. جزئیات را هم FAQ مهاجرت داده: این تغییر همهٔ پلن‌ها را شامل می‌شود، اما گزینهٔ مهاجرت ممکن است برای حساب‌ها و Workspaceهای مختلف در زمان‌های متفاوتی ظاهر شود. پس اگر امروز دکمه‌اش را نمی‌بینید، چیزی خراب نیست.

دو تاریخ وسط فقط در جدول Workspaceهای Enterprise آمده‌اند. برای پلن‌های شخصی (Plus، Pro و رایگان) OpenAI فعلاً فقط تاریخ نهایی را اعلام کرده است. اگر در مقاله‌های روزهای اول تاریخ دیگری دیده‌اید، دلیلش همین جابه‌جایی‌هاست.

Custom GPT چه بود که این‌قدر جا افتاد؟

Custom GPT نسخه‌ای از ChatGPT بود که بدون برنامه‌نویسی برای یک کار مشخص تنظیمش می‌کردید. سه جزء اصلی داشت:

نقطهٔ قوتش سادگی بود. کسی که کد نمی‌نوشت در نیم ساعت یک دستیار داخلی می‌ساخت و برنامه‌نویس هم با Action آن را به سرویس خودش وصل می‌کرد. ضعفش وقتی پیدا می‌شد که کار جدی‌تر می‌شد: مدیریت دسترسی تیم، چند ابزار کنار هم، و تست تغییرات. همه‌چیز داخل یک جعبهٔ بسته بود.

Plugin جدید ChatGPT چیست؟

اول یک سوءتفاهم رایج: این Plugin همان پلاگین‌های قدیمی ChatGPT نیست که سال ۲۰۲۳ آمدند و سال ۲۰۲۴ جمع شدند. طبق راهنمای Plugins در ChatGPT و Codex، Plugin جدید یک بستهٔ کاری است که این قطعه‌ها را کنار هم می‌گذارد:

• Skill: دستورالعمل و روش انجام یک کار، همان نقشی که Instructions در GPT داشت.
• اپ‌های متصل: اتصال به حساب‌ها، داده‌ها و سرویس‌های بیرونی، با همان مجوزهایی که حساب شما دارد.
• قالب اپ (App template): برای ادمین‌ها، تا اتصال‌ها را یک بار برای کل Workspace تنظیم کنند.

وقتی یک GPT را مهاجرت می‌دهید، فایل‌های Knowledge آن هم به‌عنوان فایل مرجع داخل پلاگین کپی می‌شوند. فرق اصلی با GPT در جداشدن «روش کار» از «ابزار» است: یک Skill می‌گوید تحلیل چطور انجام شود و یک اپ دادهٔ لازم را از سرویس مجاز می‌آورد. هر کدام را جدا می‌شود عوض یا تست کرد.

این همان مسیری است که کل صنعت AI در آن حرکت می‌کند: مدل تنها بازیگر نیست، ابزار و داده و Context هم به همان اندازه مهم‌اند. اگر می‌خواهید تصویر بزرگ‌تر را ببینید، ایجنت هوش مصنوعی چیست و پروتکل MCP برای اتصال مدل به ابزارها را بخوانید.

مقایسهٔ Custom GPT و Plugin

این جدول بر اساس مستندات فعلی OpenAI است و بیشتر از اینکه بگوید کدام بهتر است، نشان می‌دهد هنگام مهاجرت چه چیزی کجا می‌رود.

چه چیزهایی منتقل می‌شوند؟

طبق FAQ رسمی، ابزار مهاجرت سه کار انجام می‌دهد: Instructions را به یک Skill داخل پلاگین تبدیل می‌کند، فایل‌های Knowledge را در فایل‌های مرجع کپی می‌کند و اپ‌های متصل را به پلاگین اضافه می‌کند. دسترسی واقعی به هر اپ همچنان به مجوزهای حساب و تنظیمات Workspace بستگی دارد.

یک شرط مهم: فقط GPT منتشرشده مهاجرت می‌کند و پیش‌نویس (Draft) مستقیماً منتقل نمی‌شود. منتشرکردن هم به معنی عمومی‌کردن نیست؛ می‌توانید GPT را فقط برای خودتان منتشر کنید. اگر تغییرات مهمی در حالت پیش‌نویس دارید، اول آن‌ها را نهایی کنید.

برای کسی که GPT را مثل دفترچهٔ راهنمای شرکت یا دستیار نوشتن ساخته، این خبر خوبی است: ارزش اصلی کارش در همین دستورها و فایل‌هاست و این‌ها سالم می‌رسند.

چه چیزهایی منتقل نمی‌شوند؟

بخش حساس ماجرا اینجاست. این چهار مورد با مهاجرت جابه‌جا نمی‌شوند:

۱. گفتگوهای قبلی

تاریخچهٔ گفتگو با GPT وارد پلاگین نمی‌شود. اگر خروجی مهمی فقط آنجا مانده، تا ۱۱ دسامبر جدا ذخیره‌اش کنید.

۲. مدل انتخاب‌شده

مدلی که برای GPT تعیین کرده بودید به پلاگین نمی‌رسد. در Workspaceهای سازمانی، تنظیمات پیش‌فرض همان محیط اعمال می‌شود. پس خروجی ممکن است کمی فرق کند و باید دوباره تست شود.

۳. Custom Actions

مهم‌ترین مورد برای پروژه‌های فنی. Custom Actionها در فرایند مهاجرت منتقل نمی‌شوند. اگر GPT شما سفارش ثبت می‌کرد، از CRM اطلاعات می‌خواند یا به نرم‌افزار حسابداری وصل بود، باید برایش یک اتصال جایگزین بسازید: گاهی یک اپ آماده کار را انجام می‌دهد، گاهی اتصال سفارشی لازم است. در هر دو حالت، قبل از اینکه به نسخهٔ جدید تکیه کنید، آن را با دادهٔ واقعی و حالت‌های خطا (قطعی، Timeout، دسترسی محدود) امتحان کنید.

۴. اشتراک‌گذاری و دسترسی

کسانی که به GPT شما دسترسی داشتند خودبه‌خود به پلاگین جدید دسترسی پیدا نمی‌کنند. پلاگین مهاجرت‌یافته اول خصوصی است و باید دوباره تعیین کنید چه کسی آن را ببیند. در Workspace سازمانی، ادمین تعیین می‌کند اعضا بتوانند پلاگین را به اشتراک بگذارند یا در دایرکتوری Workspace منتشر کنند.

یک نکتهٔ دیگر هم هست: بعد از مهاجرت، GPT اصلی فقط‌خواندنی می‌شود و سازنده نمی‌تواند حذفش کند. یعنی اول همه‌چیز را در GPT مرتب کنید، بعد مهاجرت بدهید.

اگر GPT ساخته‌اید، قدم‌به‌قدم چه کار کنید؟

حتی اگر هنوز گزینهٔ مهاجرت را نمی‌بینید، می‌توانید از همین حالا آماده شوید:

1. GPTهای مهم را جدا کنید

   همه‌شان ارزش مهاجرت ندارند. ببینید کدام واقعاً استفاده می‌شود، مالکش کیست و چه کسانی به آن نیاز دارند.

2. دستورها و فایل‌ها را مرتب و منتشر کنید

   مهاجرت از آخرین نسخهٔ منتشرشده انجام می‌شود و بعدش GPT فقط‌خواندنی است. پیش‌نویس‌ها را نهایی و منتشر کنید؛ لازم نیست عمومی باشد.

3. چند پرامپت آزمون نگه دارید

   ۵ تا ۱۰ کاری را که GPT فعلی خوب انجام می‌دهد همراه با خروجی‌اش ذخیره کنید. بعد از مهاجرت، همان‌ها را به پلاگین بدهید و مقایسه کنید.

4. Actionها را فهرست کنید

   هر API، روش احراز هویت و Webhook را جدا بنویسید. این بخش منتقل نمی‌شود و باید برایش جایگزین بسازید.

5. پلاگین را خصوصی تست کنید

   پلاگین مهاجرت‌یافته اول فقط برای خودتان است. Skill، فایل‌ها و اپ‌ها را با همان پرامپت‌های آزمون امتحان کنید.

6. دسترسی‌ها را دوباره تعریف کنید

   مشخص کنید چه کسی پلاگین را ببیند و به کاربران قبلی GPT خبر بدهید که نسخهٔ جدید کجاست.

تکلیف GPT Store چه می‌شود؟

با بازنشستگی، GPTها دیگر اجرا نمی‌شوند و صفحه‌شان در GPT Store هم عملاً از دست می‌رود. مهاجرت، اشتراک عمومی GPT را به پلاگین منتقل نمی‌کند. اگر کاربرانتان از طریق GPT Store پیدایتان می‌کردند، مهاجرت فنی کافی نیست؛ باید برای انتشار دوباره، لینک جدید و خبردادن به کاربران هم برنامه داشته باشید.

یک ظرافت هم در راهنمای Plugins آمده: انتشار پلاگین در دایرکتوری Workspace، آن را در دایرکتوری عمومی منتشر نمی‌کند. این دو مسیر جدا هستند.

اگر فقط از GPT دیگران استفاده می‌کنید

کاری لازم نیست مهاجرت دهید. اعلان روی خود GPT و راهنمای سازنده‌اش را دنبال کنید تا ببینید پلاگین جایگزین کجاست. دسترسی فعلی شما به GPT، خودبه‌خود دسترسی به پلاگین جایگزین نمی‌دهد.

اگر GPTی را خیلی استفاده می‌کنید و سازنده‌اش خبری نداده، دستورهای اصلی‌اش را برای خودتان یادداشت کنید. در بدترین حالت، با همان دستورها یک Skill شخصی می‌سازید. برای نوشتن این دستورها کتابخانهٔ پرامپت فیلتور هم کمک می‌کند.

این تغییر برای کاربر و کسب‌وکار ایرانی چه معنایی دارد؟

برای کاربر ایرانی این خبر یک لایهٔ اضافه دارد. ایران جزو کشورهایی نیست که OpenAI رسماً پشتیبانی می‌کند و طبق همان راهنمای Plugins، دسترسی به قابلیت‌ها به منطقه (Region) هم بستگی دارد. در عمل یعنی ممکن است ابزار مهاجرت یا بعضی اپ‌های متصل برای حسابی که با شرایط ایران کار می‌کند دیرتر یا ناقص ظاهر شوند. من این را از اسناد OpenAI نتیجه می‌گیرم، نه از اعلام صریح آن‌ها؛ ولی برای برنامه‌ریزی باید جدی گرفته شود.

نکتهٔ دوم مهم‌تر است: کسب‌وکاری که فرایند فروش یا پشتیبانی‌اش را روی یک GPT ساخته، حالا دومین بار می‌بیند که ابزار زیر پایش عوض می‌شود. بار اول پلاگین‌های قدیمی ۲۰۲۴ بودند. سؤال درست این نیست که «به پلاگین مهاجرت کنم یا نه»، بلکه این است که کدام بخش کار باید به یک پلتفرم خارجی وابسته بماند و کدام نه.

برای جواب‌دادن به این سؤال، GPTتان را در یکی از این سه دسته بگذارید:

دستهٔ اول: محتوا و راهنمای داخلی

فقط دستور و چند فایل، بدون اتصال بیرونی. مهاجرت ساده است؛ تمرکز روی مقایسهٔ کیفیت خروجی قبل و بعد باشد.

دستهٔ دوم: پاسخ‌گویی با دادهٔ اختصاصی

GPT باید اطلاعات محصول، قیمت یا مستندات شرکت را بداند. اینجا دقت منبع از خود مدل مهم‌تر است. اگر داده حساس است یا نمی‌خواهید به دسترسی خارجی وابسته باشید، یک سیستم RAG روی سرور خودتان یا مدل هوش مصنوعی لوکال گزینهٔ پایدارتری است.

دستهٔ سوم: GPTی که کار واقعی انجام می‌دهد

سفارش ثبت می‌کند، API صدا می‌زند یا وضعیت مشتری را تغییر می‌دهد. این مهاجرت یک پروژهٔ فنی است. برای مشتری ایرانی، خیلی وقت‌ها منطقی‌تر است همین منطق را در کانالی اجرا کنید که مشتری واقعاً آنجاست؛ مثلاً یک ربات بله که به همان API وصل است و به دسترسی ChatGPT مشتری نیاز ندارد.

آیا این پایان دستیار سفارشی در ChatGPT است؟

نه. چیزی که بازنشسته می‌شود قالب Custom GPT است، نه ایدهٔ دستیار سفارشی. مسیر جدید همچنان روی دستورهای قابل استفادهٔ مجدد، فایل مرجع و اتصال به ابزار بنا شده است.

به نظر من برای کار حرفه‌ای جهت جدید منطقی‌تر هم هست. دستیاری که واقعاً به کار بیاید فقط یک پرامپت نیست؛ داده، ابزار، سطح دسترسی و تست می‌خواهد. همین حرف را در چطور از شر پرامپت‌های پیچیده خلاص شویم و مهندسی Context هم زده‌ایم: کیفیت سیستم بیشتر به Context درست بستگی دارد تا طول پرامپت.

چک‌لیست قبل از ۲۰ آذر

• فهرست GPTهایی که واقعاً استفاده می‌شوند و مالک هر کدام.
• نهایی و منتشرکردن پیش‌نویس‌ها قبل از مهاجرت.
• ذخیرهٔ خروجی‌های مهمی که فقط در تاریخچهٔ گفتگوها هستند.
• چند پرامپت آزمون با خروجی فعلی، برای مقایسه.
• فهرست همهٔ Actionها، APIها و روش‌های احراز هویت.
• تست جداگانهٔ Skill، فایل‌ها و اپ‌ها بعد از مهاجرت.
• تعریف دوبارهٔ دسترسی‌ها و خبردادن به کاربران قبلی.
• تا وقتی نسخهٔ جدید تست نشده، کار اصلی را روی آن نبرید.

جمع‌بندی

OpenAI روز ۱۱ دسامبر ۲۰۲۶ (۲۰ آذر ۱۴۰۵) Custom GPTها را خاموش می‌کند و Plugin را جایگزین کرده است. دستورها، فایل‌ها و اپ‌های متصل منتقل می‌شوند؛ Custom Actionها، مدل انتخابی، گفتگوها و تنظیمات اشتراک‌گذاری نه.

من این تغییر را «مرگ دستیارهای سفارشی» نمی‌بینم. برای کسی که یک GPT ساده دارد، چند کلیک است. برای تیمی که AI را به سیستم واقعی‌اش وصل کرده، فرصت خوبی است تا بپرسد کدام تکه باید روی پلتفرم دیگران بماند و کدام را خودش نگه دارد.

نویسنده سروش مقدمی

مدیر دپارتمان دیتابیس، برنامه‌نویس Python و Java، و از ۱۴۰۱ مشغول ساخت دستیار هوش مصنوعی، RAG و اتوماسیون برای کسب‌وکارها. در فیلتور سعی می‌کنم تغییرات ابزارهای AI را از زاویهٔ کسی توضیح دهم که باید روی آن‌ها سیستم واقعی بسازد.